NHỮNG BIỂU HIỆN TÂM LÝ

Theo bác sỹ Lâm Xuân Điền – Giám đốc Trung tâm sức khỏe tâm thần TPHCM. Tại sao thanh thiếu niên lại có hành vi nghiện ngập? Do ảnh hưởng của xã hội tiêu dùng là động cơ thúc đẩy việc sử dụng các vật thể tạo khoái cảm, trong đó ma túy là một sản phẩm của hành vi bắt chước mà các em muôn chứng tỏ mình đã trưởng thành như người lớn. Nguyên nhân của sự nghiện ngập được liệt kê cụ thể như sau: tò mò, để có thể hòa nhập với một nhóm bạn, bị áp lực của bạn bè để chứng minh sự độc lập của mình, để giảm căng thẳng về tâm lý, để thoát khỏi sự cô độc và buồn chán, để tạo khoái cảm, để tạo sự dễ dàng giao tiếp với người khác, sự tỏ rõ sự chống đối với cha mẹ, thách thức với xã hội…

Ông Phan Nguyên Bình, Nguyên Giám đốc Trung tâm cai nghiện ma túy Bình Triệu – TPHCM, cho rằng: Hoàn cảnh gia đình cũng là một trong những yếu tố dẫn đến việc sử dụng ma túy như: gia đình có nhiều tham vọng cá nhân (chức quyền, giàu sang, danh vọng…) nên không có thời gian chăm sóc con cái; gia đình trải qua tai họa bất hòa, luôn có những xung đột về kinh tế, cha mẹ ly thân, ly hôn…, gia đình không vẹn toàn (mồ côi cha hoặc mẹ, không có điều kiện nuôi dưỡng); gia đình quá nghèo; gia đình có một số người nghiện ngập, cờ bạc hoặc loạn luân, gia đình nuông chiều quá mức, cho tiền mua sắm những phương tiện đắt tiền.

Bác sỹ Nguyễn Văn Sách, chuyên viên Trung tâm Điều dưỡng và Cai Nghiện Ma Túy Thanh Đa, phân tích: Nguyên nhân tâm sinh lý thúc đẩy con người nghiện ngập ma túy là muốn tìm quên để xa lánh thực tại hoặc vì quá no đủ hoặc vì quá thiếu thốn vật chất hay tinh thần; quá dư thừa lại muốn đi xa hơn nữa trong nội tâm để tìm ảo vượt lên trên thực tế, tâm lý người nghiện ma túy khá đa dạng nhưng thường là lãnh đạm với cuộc sống và bản thân, ngại thay đổi, ưa phản kháng nội tâm lâm vào thế lưỡng nan.

Ông Pauld Pease – chuyên gia điều trị và cai nghiện ma túy Úc Đại Lợi – cho biết: Gia đình có người nghiện ma túy thường mang mặc cảm, gia đình không hiểu vì sao người nghiện lại làm tổn thương đến gia đình bằng thú vui nguy hiểm của mình. Từ đó họ cảm thấy bức xúc, giận dữ và ruồng bỏ người nghiện. Trường hợp người nghiện đã cai nghiện rồi và sau đó bị nghiện lại thì cơn thịnh nộ của gia đình trở nên mãnh liệt hơn giai đoạn con cái chưa dùng ma túy. Lúc này tâm lý người nghiện bị khủng hoảng tầm trọng, họ cảm thấy mình vô giá trị, cố gắng vô ích nên họ càng có ý nghĩ tàn phá cuộc đời nhiều hơn…

GIÚP ĐỠ CHO NGƯỜI CAI NGHIỆN MA TÚY NHƯ THẾ NÀO?

Bác sĩ Nguyễn Hữu Khánh Duy – Trung tâm Điều dưỡng và Cai Nghiện Ma Túy Thanh Đa – cảnh báo: Cần phải giáo dục tâm lý xã hội cho người nghiện ma túy. Đây là một vấn đề khó khăn và phức tạp. Không có mô hình chung nào cho công tác cai nghiện ma túy mà chỉ có những nguyên tắc cơ bản về điều trị - phục hồi cho đối tượng nghiện ma túy. Đó là ýếu tố thời gian đủ dài cách ly với môi trường ma túy; ý chí quyết tâm cai nghiện của người nghiện, các phương pháp điều trị không dùng thuốc lại là một trong những yếu tố quan trọng nhất bao gồm các phương pháp: giáo dục trị liệu, tâm lý trị liệu, hoạt động trị liệu, lao động trị liệu, giải trí trị liệu…

Theo bà Phan Nguyễn Phi Phi – Trung tâm tư vấn và cai nghiện ma tuý B.G.B Sài Gòn: Sự tái nghiện ngày càng phổ biến đến mức được coi là hiện tượng bình thường, có người ra vào trung tâm 5 – 7 lần. Đây là sự thách thức lớn đối với công tác cai nghiện ma túy. Hiện nay, công tác hậu cai rất quan trọng, đòi hỏi phải có một đội ngũ tư vấn xã hội tận tâm, hiểu biết rõ về người nghiện ma túy và cần thiết phải thông cảm với họ, bởi trong thời gian này tâm lý người nghiện rất dễ bị dao động dù chỉ một tác động nhỏ từ phía bên ngoài như sự ghét bỏ, không tiếp nhận của gia đình, sự kỳ thị của cộng đồng… cũng làm họ mất tự tin vào bản thân và cảm thấy hụt hẫng, từ đó việc trở lại con đường nghiện ngập rất dễ xảy ra. Chỉ tư vấn với cá nhân người nghiện chưa đủ, cần phải tư vấn cho cả gia đình người nghiện và cộng đồng nơi họ sinh sống.

Bà Trish Summerfield – chuyên gia hướng dẫn và giúp đỡ người nghiện ma túy tại Trung tâm cai nghiện nước Úc – cho biết: Thiền định theo phương pháp Raja Yoga đóng vai trò rất hiệu quả trong quá trình cai nghiện và suốt 12 năm qua chúng tôi đã hướng dẫn cho những người cai nghiện trong tù và lại các trung tâm cai nghiện trên khắp thế giới. Với những khóa về suy nghĩ tích cực, lòng tự trọng, kỹ thuật thư giản, tự làm chủ bản thân, giá trị sống…, thiền định Raja Yoga giúp người cai nghiện làm tăng những niềm vui và sức mạnh tinh thần của họ, làm giảm nhu cầu ma túy vốn được sử dụng như một phương tiện để thoát khỏi những rắc rối đời thường, hàn gắn những nổi đau quá khứ và ký ức đau lòng. Tại Việt nam, 4 tỉnh phía Bắc và 20 trường ở thủ đô Hà Nội đã áp dụng phương pháp thiền định này trong việc cai nghiện ma túy.

Bác sĩ Nguyễn Văn Khuê – chuyên viên tâm lý Trung tâm Điều dưỡng và Cai Nghiện Ma Túy Thanh Đa – lưu ý: Người nghiện ma túy là người đa nhân cách, tâm sinh lý rối loạn trong một thời gian dài nên người cai nghiện cần phải cách ly với môi trường ma túy từ 4 tháng đến 2 năm mới tạm ổn định, đối tượng trải qua nhiều tâm trạng trái ngược nhau qua các giai đoạn: chán nản, phấn khích, tiêu cực, điều chỉnh và giải quyết. Vì những lý do trên, việc giáo dục tâm lý trị liệu cho người nghiện ma túy đòi hỏi sự cảm thông , kiên nhẫn và cần tuân theo một số nguyên tắc đề ra trong liệu pháp này là: nâng cao ý thức bệnh nhân về nhiều vấn đề liên quan đến nghiện ma túy; giải tỏa các cảm xúc ấm ức, tâm bệnh; đánh giá lại hoàn cảnh, tự lượng bản thân; định hướng và phấn đấu để giải phóng bản thân…

Cuộc hội thảo đã mở ra hướng thúc đẩy sự nghiên cứu của những nhà chuyên môn và những người đang thực hiện công tác ở lĩnh vực này.

NGUYỄN THÀNH (thực hiện)